του Στέφανου Μίλεση
Στην διασταύρωση των σημερινών οδών Δημητρίου Γούναρη (είσοδος στο 26) και Καραολή Δημητρίου (πρώην Μακράς Στοάς και Ναυάρχου Μπήττυ) στεγάζονταν τα γραφεία του ΙΚΑ Πειραιώς. Το πολυώροφο αυτό κτήριο οικοδομήθηκε τον Μεσοπόλεμο από τους αδελφούς Μιχαήλ, Γεώργιο, Σπύρο και Αλέξανδρο Γαβριήλ για αυτό και έγινε γνωστό ως “Μέγαρο Γαβριήλ”.
Η ιστορία του, καθώς μεταπολεμικά ταυτίζεται με την εγκατάσταση του ΙΚΑ Πειραιά. Από τότε όμως που οικοδομήθηκε οι χώροι του προσφέρονταν για γραφεία επιχείρησεων στεγάζοντας την ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ και το πρακτορείο της εταιρείας ατμοπλοίων “Μεσατζερί Μαριτάιμ” που με τα δύο της ατμόπλοια “Λότους” και “Πιέρ Λοτί” συνέδεαν τον Πειραιά την δεκαετία του 1920 με την Μασσαλία και τη Νάπολη.
Η εγκατάσταση υπηρεσιών του ΙΚΑ Πειραιά στο Μέγαρο Γαβριήλ ενέπλεξε, θα λέγαμε, και την έκταση που κάποτε στέγαζε τη Σχολή Ευελπίδων στον Πειραιά έναντι της σημερινής Δημοτικής Πινακοθήκης. Η ιστορία έχει ως εξής:
Το ΙΚΑ Πειραιώς αναζητώντας μεταπολεμικά χώρους στον Πειραιά ήταν έτοιμο να εγκατασταθεί στην έκταση της “Παλαιάς Κοπής” όπως είχαν μετονομαστεί τότε τα κτήρια των εγκαταστάσεων της παλαιάς Σχολής Ευελπίδων, έναντι της σημερινής Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιά. Κι αυτό καθώς μετά την αποχώρηση της Σχολής για την Αθήνα οι εγκαταστάσεις χρησιμοποιήθηκαν ως έδρα της ΚΟΠΗΣ, όπου κατασκευάζονταν ρούχα για τον στρατό. Όταν και η ΚΟΠΗ με τη σειρά της έφυγε από εκεί τα κτήρια έγιναν αποθήκες υλικού, κρατώντας όμως η περιοχή ως τοπωνύμιο “Παλαιά Κοπή”.
Οι υποσχέσεις για ανεύρεση κατάλληλου χώρου για το ΙΚΑ Πειραιώς, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της εποχής (δεκαετία ’50) απαιτούσαν την ανέγερση κτηρίου κατάλληλου όχι μόνο ύπαρξη γραφείων αλλά και ιατρεία και θαλάμους νοσηλείας για τους ασφαλισμένους δυναμικότητας 150 – 200 κλινών. Το οικόπεδο της “κοπής” κρίθηκε ως το πλέον μεγαλύτερο στο κέντρο του Πειραιά κι έτσι περιήλθε στην ιδιοκτησία του ΙΚΑ από το υπουργείο στρατιωτικών που μέχρι τότε ανήκε. Καταρτίστηκαν σχέδια στο ΙΚΑ για τα κτήρια που θα ανεγείρονταν στην αποκτηθείσα έκταση η οποία έκτοτε έμεινε να ονομάζεται “οικόπεδο ΙΚΑ”. Η μετονομασία αυτή του ιδιοκτησιακού του καθεστώς στάθηκε αιτία χρόνια αργότερα, να ξεχαστεί η ύπαρξη της Σχολής Ευελπίδων που για χρόνια λειτουργούσε στον Πειραιά στην ίδια έκταση.
Για να επιστρέψουμε όμως στην ιστορία του “Μεγάρου Γαβριήλ” πολλές υπηρεσίες του ΙΚΑ Πειραιώς προσωρινά το 1952 εγκαταστάθηκαν σε αυτό έχοντας την πεποίθηση πως ήταν θέμα χρόνου η ανέγερση νέων κτηρίων σύμφωνα με τα προαναφερόμενα. Το ΙΚΑ την δεκαετία του ’50 δεν ήταν ευκαταφρόνητη δύναμη δεδομένου πως ο Πειραιάς ήταν εργατούπολη και ο αριθμός των υπηρεσιών του μεγάλος. Έτσι στο Μέγαρο Γαβριήλ εγκαταστάθηκαν οι οικονομικές υπηρεσίες, παροχών νόσου, ατυχήματος, φυματίωσης και συντάξεως.
Στο άλλο κτήριο στην οδό Κολοκοτρώνη στεγάζονταν οι υπηρεσίες μητρώου ασφαλισμένων, βιβλιαρίων υγείας, παροχών ανεργίας και εύρεσης εργασίας. Τέλος σε ένα τρίτο κτήριο μικρότερο, στην οδό Ναυάρχου Μπήττυ 15 στεγαζόταν το μικροβιολογικό εργαστήριο και το τμήμα προληπτικής υγιεινής. Ουσιαστικά επρόκειτο για ένα κτήριο που είχε απομείνει εντός της έκτασης της παλαιάς Κοπής.
Το ΙΚΑ Πειραιώς επόπτευε ιατρεία σε όλο τον Πειραιά, υγειονομικούς σταθμούς και απασχολούσε 208 ιατρούς. Κάποια ιατρεία του στεγάζονταν στο κτήριο της οδού Νοταρά 38 (πενταώροφο). Στο Μέγαρο Γαβριήλ στεγαζόταν και η φαρμακευτική υπηρεσία.
Σε διάφορα σημεία του Πειραιά λειτουργούσαν περιφερειακά ιατρεία του ΙΚΑ τα οποία παρείχαν ιατρικές υπηρεσίες στις γειτονιές.
- Στην διασταύρωση των οδών Αντωνίου Θεοχάρη και Κανάρη
- Στην Αγία Σοφία επί των οδών Στενημάχου και Λακωνίας 4.
- Στα Ταμπούρια στην οδό Χορμοβίτου 260
- Στην Δραπετσώνα στην οδό Αγίου Παντελεήμονος.
- Στην Θηβών 138 λειτουργούσε το ιατρείο της Παλαιάς Κοκκινιάς.
- Στον Κορυδαλλό επί της πλατείας Δαβάκη Πίνδου.
- Υπήρχαν επίσης 3 ιατρικοί σταθμοί σε Αμφιάλη (οδό Γρηγορίου Ε’ αρ. 8), στο Πέραμα και στα Παλούκια της Σαλαμίνας.
- Καθώς την εποχή εκείνη η φυματίωση θέριζε υπήρχε ειδικό τμήμα στην Πλατεία Ιπποδαμείας, στην Αλιπέδου 28 που λειτουργούσε ως διαγνωστικό κέντρο φυματίωσης.
Δεν χρειάζεται βεβαίως να πούμε πως το μέγαρο που θα κατασκευαζόταν στην “παλαιά Κοπή” έναντι της Δημοτικής Πινακοθήκης ουδέποτε οικοδομήθηκε. Μάλιστα, θυμάμαι πως χρειάστηκε η παρέμβασή μου στον τότε Δήμαρχο Πειραιά Μιχαλολιάκο ώστε να τεθεί μια πινακίδα στο χώρο για την διατήρηση της ιστορικής μνήμης της πόλης που να αναγράφει εν συντομία το ιστορικό της Σχολής Ευελπίδων. Ο Μιχαλολιάκος έκπληκτος θυμάμαι, μου ζήτησε να του προσκομίσω ένα ιστορικό της σχολής (Πολεμικό Σχολείο) ώστε να χρησιμοποιηθεί στην πληροφοριακή πινακίδα. Συνέταξα με ενθουσιασμό ένα εγχειρίδιο 30 σελίδων που περιείχε μεταξύ άλλων και τα σχέδια των κτηρίων της Σχολής. Ωστόσο ύστερα από κάποιο διάστημα είδα πως είχε τεθεί πινακίδα στον χώρο με διαφορετικά σχέδια και πληροφορίες από όσα είχα δώσει…. και μάλιστα λανθασμένα. Ήταν η πρώτη γεύση που είχα πάρει θυμάμαι, για το τι σημαίνει να κατέχει κάποιος υπάλληλος “πόστο” στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης και να μην του είσαι αρεστός…
