Ο κατατρεγμός του Νικήτα Σταματελόπουλου (Νικηταρά) και η τύχη της οικογενείας του

Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

Συγγραφέας, Πρόεδρος Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς

“Φρικτή Ναπική συνωμοσία ανακαλύφθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 1839 στην Μητρόπολη του Βασιλείου της Ελλάδος… Τα όργανα της νέας ταύτης συνωμοσίας είναι εκ του κόμματος εκείνου των Ελλήνων, το οποίο υπηρετεί από του 1828 έτους ξένα συμφέροντα, δεν παύει από του να επιβουλεύη την κοινή ησυχία, αυτή την ύπαρξη της Πατρίδος. Ο Γεώργιος Α. Καποδίστριας και ο Νικήτας Σταματελόπουλος εσυλλήφθησαν και επροφυλακίσθησαν και εξετάσεις γίνονται εις ανακάλυψιν των πολυπληθών συνωμοτών…”.¹

Με αυτή την ανακοίνωση δόθηκε η αφετηρία των διώξεων κατά του Νικήτα Σταματελόπουλου (Νικηταρά) και των μελών της “Φιλορθόδοξης Εταιρείας”. Πρόσχημα πως επιθυμούσαν την ανατροπή του Οθωνικού καθεστώτος και ένταξή της στη σφαίρα επιρροής της ρωσικής αυλής. Τα στοιχεία κατά τους καταγγέλλοντες ήταν η συμμετοχή του Γεωργίου Καποδίστρια, αδελφού του πρώτου κυβερνήτη στην “Φιλορθόδοξη Εταιρεία” και η παρουσία του Γαβριήλ Κατακάζη, πρεσβευτή της Ρωσίας στην Αθήνα. Σκοπός των μελών της “συνωμοσίας” ήταν η αντικατάσταση του Όθωνα από ομόθρησκο βασιλιά.

Φυσικά η Εταιρεία ουδέποτε απέκρυψε πως ήταν η προστασία της ορθοδοξίας αλλά μέχρι εκεί. Το γεγονός πως ο Όθωνας και οι σύμβουλοί του δεν ήταν ορθόδοξοι και δεν κατανοούσαν τον ελληνοχριστιανικό χαρακτήρα του ελληνικού λαού ήταν γνωστό σε όλους. Πέραν αυτού ο Νικηταράς οραματιζόταν μέσω της “Φιλορθόδοξης Εταιρείας” την απελευθέρωση της Μακεδονίας για αυτό και καλείτο από τα μέλη της Εταιρείας ως “Νικήτας ο Μακεδονικός”.²

**Παλιά πινακίδα της Λεωφόρου Φαλήρου στον Πειραία όπου βρισκόταν το σπίτι του Νικηταρά**

Όμως οι Δυτικοί είχαν πάντοτε φόβο με τους “Ναπαίους” δηλαδή του Ρωσόφιλους και στις πρεσβείες τους κατέγραφαν στα τεφτέρια τους οποιονδήποτε είχε σχέση με την Ρωσία. Και ο Νικηταράς κάποτε υπηρέτησε στα Επτάνησα ως Αξιωματικός του Ρωσικού Στρατού, όπως και ο πατέρας του Σταματέλος και ο θείος του Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Έτσι με την καθοδήγηση μέσω των πρεσβευτών και των οργάνων τους στην Αθήνα, η “συνωμοσία” έφτασε στην αυλή του Όθωνα.

Στις 24 Δεκεμβρίου 1839 κι ο μέγας ήρωας της Επανάστασης Νικηταράς, κατηγορήθηκε ως συνωμότης κατά της πατρίδας χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο που να στηρίζει την βαριά κατηγορία. Για να μην αφεθεί όμως ελεύθερος η κατηγορία μεταβλήθηκε σε πλημμέλημα, με την κατηγορία οργάνωσης κινήματος σε τουρκική επαρχία. Έτσι ο Νικηταράς ο Τουρκοφάγος κατηγορήθηκε από Έλληνες για παρενόχληση τουρκικής επαρχίας (!) και για υποστήριξη στην πολιτική του Ι. Καποδίστρια οδηγούμενος στις φυλακές Αιγίνης που ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε οικοδομήσει για ορφανοτροφείο.

Έκτοτε η αστοργία και σκληρότητα που επέδειξαν οι εντολοδότες των ξένων δυνάμεων προς το πρόσωπό του ήταν πρωτοφανής. Με την ίδια αντιμετωπίστηκε και η οικογένειά του, μετά τον θάνατο του.

Οι οικονομικές περιπέτειες του Νικηταρά μετά την αποφυλάκισή του

Όταν κλείστηκε στις φυλακές της Αίγινας ο Νικηταράς το 1839 έφερε το βαθμό του Συνταγματάρχη της Φάλαγγας (παρότι στην Επανάσταση ήταν Στρατηγός), που συνεπεία της ποινής του, υπέπεσε στην κατάσταση της διαθεσιμότητας. Η μισθοδοσίας του διακόπηκε για περίπου δύο έτη. Η οικογένεια Νικηταρά που αποτελείτο από τη σύζυγό του Αγγελική (Αγγελίνα τη φώναζε ο ίδιος), τις δύο κόρες του Ρεγγίνα και Μαρία και τον γιο του Ιωάννη βρέθηκε σε κατάσταση απόλυτης πενίας. Ο Νικηταράς αφέθηκε ελεύθερος στις 18 Σεπτεμβρίου 1841 ύστερα από εξέγερση της κοινής γνώμης και με τη μεσολάβηση του Στρατηγού Ι. Μακρυγιάννη. Είχε συμπληρώσει έγκλειστος σε υγρό κελί 20 μήνες και 24 ημέρες. Εξαιτίας αυτού απόλεσε σε σημαντικό βαθμό την όρασή του.³ Οι ιατροί είχαν διαγνώσει πως εξαιτίας της υγρασίας και της παραμελήσεως είχε πάθει “οφθαλμία”.⁴ Ο Όθων διέταξε να του αποδοθεί ξανά ο μισθός που αναλογούσε στο βαθμό του και η άδεια να επιστρέψει στο σπίτι του στο Ναύπλιο.⁵

Λίγους μήνες αργότερα η επέτειος της 25ης Μαρτίου του 1842 θα μπορούσε να είναι μια μοναδική ημέρα χαράς για τον Νικηταρά. Ήταν ο πρώτος εορτασμός της επετείου της Ανεξαρτησίας που θα περνούσε με την οικογένειά του μετά την αποφυλάκισή του. Μόλις όμως επέστρεψε το μεσημέρι της ίδιας ημέρας (25ης Μαρτίου) στο σπίτι του σε κατάσταση ευθυμίας λόγω της επετείου, βρήκε την κόρη του Μαρία νεκρή!

Το 13χρονο κορίτσι είχε πεθάνει από συγκοπή καθώς η καρδιά της είχε πειραχτεί από τη μεγάλη στενοχώρια λόγω των φυλακίσεων του πατέρα της και της φτώχεια της οικογένειας.⁶ Από τους πλειστηριασμούς που ακολούθησαν και την αδυναμία του Νικηταρά να αποπληρώσει τα δάνεια που είχε λάβει τόσο κατά την διάρκεια του Αγώνα, όσο και μετέπειτα δεν γλίτωσε τίποτα. Ούτε καν το σπίτι του στο Ναύπλιο που χρόνια αργότερα θα μετατραπεί στο γνωστό “Ξενοδοχείο των Ξένων”.⁷ Όλα τα δάνεια που έλαβε για να συντηρήσει τους άνδρες του τον καιρό της πολέμου, κλήθηκε να τα αποπληρώσει την εποχή της ειρήνης. Σε αυτά προστέθηκαν νέα σε μια προσπάθεια να ορθοποδήσει οικονομικά. Για να στήσει μια επιχείρηση με παραγωγής χάρτου μαζί με τον Αρχιμανδρίτη Διονύσιο Πύρρο, για να οικοδομήσει το σπίτι του στο Ναύπλιο, για να αξιοποιήσει κάτι χωράφια ακατάλληλα που του είχε δώσει το κράτος από τις εθνικές γαίες. Κάθε προσπάθειά του είχε άδοξο τέλος από την κρατική αστοργία.

Τα χωράφια που το κράτος του έδωσε βρίσκονταν στην Αργολίδα στη θέση Σερεμέτι. Όταν έσπευσε ο Νικηταράς να τα αξιοποιήσει διαπίστωσε πως τα είχε πάρει η θάλασσα! Σπατάλησε ό,τι χρήματα είχε να τα αποξηράνει. Μόλις τα χωράφια του είδαν “γη”, το κράτος έσπευσε και πήρε πίσω τμήμα τους, για να φτιάξει ιπποφορβείο. Προσπάθησε να καλλιεργήσει ό,τι του απέμεινε δανειζόμενος αλλά η γη δεν απέδιδε, δεν ήταν κατάλληλη, ήταν γεμάτη θαλασσινό αλάτι. Προσπάθησε να φυτέψει αμπέλια μήπως πιάσουν. Όλη αυτή την οικονομική στενοχώρια των απανωτών δανείων έπρεπε να την αντιμετωπίσει ο Νικηταράς με μόνο έσοδο το μισθό του Συνταγματάρχη, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου κατέβαλε σε αποπληρωμές δανειστών. Οι 300 δραχμές που λάμβανε θα ήταν αρκετές για τον ίδιο, όχι όμως μια οικογένεια που χρωστούσε σε δανειστές και τράπεζα.

Αγνώστου σχέδιο για τον Νικηταρά τον Τουρκοφάγο με ένα παλληκάρι δίπλα του

Στις 20 Μαΐου του 1843 δια Βασιλικού Διατάγματος ο Νικήτας Σταματελόπουλος προβιβάστηκε μαζί με τον Γενναίο Κολοκοτρώνη στο βαθμό του Υποστρατήγου της Φάλαγγας.⁸ Μετά το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 ο Νικηταράς εκλέχθηκε Βουλευτής, ενώ αμέσως μετά την ανάληψή του οι βουλευτές κατόπιν ψηφοφορίας τον ανακήρυξαν πρόεδρο της Βουλής. Ο Νικηταράς αφού τους ευχαρίστησε θερμά για την τιμή που του έκαναν, τους παρακάλεσε να μην τον θέσουν ξανά στο μέλλον υποψήφιο, διότι λόγω γήρατος δεν μπορούσε πλέον να αντέξει άλλους κόπους και ταλαιπωρίες.⁹ Εκείνη την περίοδο ο μισθός του ήταν 500 δραχμές τον μήνα.¹⁰

Ο Νικηταράς είχε κουραστεί, έβλεπε δύσκολα και αγωνιούσε για το μέλλον της οικογένειάς του. Υποβάλλει έγγραφη αναφορά να του δοθεί πίσω η γη στο Σερεμέτι που το κράτος του είχε πάρει. Η αναφορά του αναγνώσθηκε δημόσια στην βουλή από τον γραμματέα αυτής Κ. Αντωνιάδη στις 28 Φεβρουαρίου 1846 “… δι ής ούτος (δηλαδή δια της αναφοράς του ο Νικήτας Σταματελόπουλος) εκθέτων ότι όχι δια την πληρωμήν του προς την πατρίδα χρέους του, αλλά δια το γήρας του, και δια να αφήσει αποκαταστημένα τα τέκνα του, δια τα υλικά των οποίων συμφέροντα δεν εφρόντισε ποσώς…εξετείται να του παραχωρηθεί το υπόλοιπον μέρος του χωρίου Σερεμέτη, δια να πορίζονται εξ αυτού τα μέσα του ζην τέκνα του…”¹¹ Τον Οκτώβριο του 1847 ο Νικηταράς διορίζεται Γερουσιαστής μαζί με άλλους οκτώ συνολικά ακόμα αγωνιστές της Επανάστασης μεταξύ των οποίων συναντούμε τους Δ. Πλαπούτα, Α. Κριεζή, Θ. Καΐρη, Αντ. Μαυρομιχάλη.¹²

Ο θάνατος του Νικηταρά

Το 1848 ο Νικηταράς χάνει τελείως την όρασή του και είναι τυφλός. Κλείνεται εντός της οικίας του στην οδό Φαλήρου στον Πειραιά, αδυνατώντας να μετακινηθεί.¹³ Τον Φεβρουάριο του 1849 πέφτει άρρωστος στο κρεβάτι. Φήμη κυκλοφορεί πως έχει πεθάνει και η εφημερίδα ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ την διαψεύδει “…περί της αποβιώσεως του Στρατηγού Νικηταρά αναγγέλουμε με συγκίνηση καρδίας εις το κοινό, ότι δεν επαλύθευσεν, άρα ο ένδοξος Νικηταράς θα ζωσθή και πάλι την σπάθην”.¹⁴

Ο λαός αγωνιά, οι εφημερίδες δίνουν θάρρος και στη βουλή συνεδριάζουν για το αν θα πρέπει να δώσουν εθνικές γαίες στον Νικηταρά ως αντίδωρο στην Αγώνα της Επανάστασης.¹⁵ Δυστυχώς όλα μένουν στη διαβούλευση και ο Νικηταράς πεθαίνει στον Πειραιά στις έξι το πρωί της 25ης Σεπτεμβρίου 1849, σε ηλικία 68 ετών.¹⁶

Η εφημερίδα ΦΗΜΗ δημοσιεύει την ανακοίνωση του θανάτου του Νικηταρά

Η τύχη της χήρας Αγγελικής

Η χήρα πλέον Αγγελική μένει άνευ σύνταξης. Στερείτο πόρων και από πλευράς πατρικής οικογένειας. Ήταν κόρη του οπλαρχηγού της προεπαναστατικής κλεφτουριάς του Ζαχαριά του Μπαρμπιτσιώτη από την Μάνη! Και ο πατέρας της και πεθερός του Νικηταρά αφού είχε θαυματουργήσει κατά των Τούρκων το 1780 και 1790 είχε επιστρέψει στην Μάνη για να φιλοξενηθεί ένα απόγευμα στο σπίτι του κουμπάρου του, ο οποίος τον σκότωσε με “μπαμπεσιά”! Η δύστυχη Αγγελική Ζαχαριά είχε πατέρα και σύζυγο διωκόμενους από τους ίδιους τους Έλληνες…

Ο καιρός μετά τον θάνατο του ήρωα περνούσε, χωρίς κανείς να νοιάζεται για το πώς επιβίωνε η οικογένειά του. Όσες τιμές, αγήματα, στεφάνια και λόγια του αποδόθηκαν στα πλαίσια της κήδευσης την επομένη κιόλας λησμονήθηκαν!… Η Βουλή καθημερινώς με πράξεις μοίραζε κατά εκατοντάδες συντάξεις σε χήρες και ορφανά αγωνιστών, αφήνοντας απ’ έξω την οικογένεια Νικηταρά. Ο Στρατηγός Ι. Μακρυγιάννης το καταγράφει στα απομνημονεύματά του “του Νικήτα του Τουρκοφάγου η φαμελιά δεν παίρνει ένα λεπτό”.

Το επισημαίνουν και οι διαμαρτυρίες του απλού κόσμου που έστελνε επιστολές “εκεί κάτω στον Πειραιά ζει η χήρα Νικηταρά στερουμένη πόρων”. Πικραμένη η Αγγελική πιάνει και γράφει μια επιστολή στην Βουλή που λέει την αλήθεια. “Τον ξεχάσατε” τους γράφει “Λησμονήσατε τον άνθρωπο που αφιέρωσε όλη τη ζωή του στην πατρίδα. Για αυτές τις θέσεις που εσείς κατέχετε αυτός ο άνθρωπος έθεσε την οικογένειά του πίσω από την πατρίδα. Και εσείς κύριοι τι του προσφέρατε; Μοιράσατε συντάξεις σε χήρες των τελευταίων αγωνιστών, ενώ αφήσατε την οικογένεια του πρώτου αγωνιστή να είναι θύμα της Τράπεζας και των δανειστών. Προικίσατε τις κόρες των τελευταίων με εθνικές γαίες πλην της δικής μας… Ευπειθεστάτη Αγγελική Χήρα Νικηταρά”.¹⁷ Η Βουλή διατάζει να συγκροτηθεί επιτροπή στο υπουργείο των Οικονομικών για να ερευνήσει αν η χήρα Νικηταρά δικαιούται σύνταξης….

Ο Νικηταράς όπως απαθανατίστηκε στο Εθνικό Ημερολόγιο του Βρεττού σε τεύχος του 1868

Το πώς έζησε η οικογένεια του Νικηταρά κανείς δε γνωρίζει… Κάποιες δωρεές φίλων και συναγωνιστών του μεγάλου ήρωα προέρχονται κύρια από τα μέλη της Φιλορθόδοξης Εταιρείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένας πρώην σύντροφος του Νικηταρά, ο Κ. Α. Μεταξάς, που τον Νοέμβριο του 1850 επισκέπτεται το σπίτι της οικογένειας Σταματελόπουλου στον Πειραιά έχοντας μαζί του μια ομάδα στρατιωτικών και πολιτικών. Προσφέρουν στην χήρα χρήματα τα οποία δια εράνων είχαν προηγούμενα συγκεντρώσει.¹⁸

Τον Φεβρουάριο 1851, δηλαδή δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Νικηταρά, η Αγγελική δημοσιεύει νέα επιστολή στις εφημερίδες στρεφόμενη κατά της κυβέρνησης η οποία διέπεται από τη “στυγερωτέραν αγνωμοσύνην” που έχει ποτέ υπάρξει, καθώς αρνείται πεισματικά να υπογράψει πράξη με την οποία προβλέπεται η απόδοση σύνταξης του άνδρα της. Και η Διοίκηση της απαντά ως “η κατάστασις θέλει περιπλεχθή, ότε δια της πράξεως ταύτης συνιστώνται απολύτως και άλλα ονόματα, ως έχοντα το δικαίωμα και την ανάγκη της συντάξεως”. Δηλαδή δεν σας χορηγούμε σύνταξη διότι αν θα δώσουμε σε σας θα θέλουν κι άλλοι….

Η ειρωνεία είναι πως ο Νικηταράς όσο ζούσε υπέγραφε βεβαιώσεις για άνδρες που είχαν αγωνιστεί στην δύναμή του προκειμένου να τους απονεμηθούν πολεμικές συντάξεις όπερ και εγένετο. Το κράτος αναγνώριζε τη μαρτυρία του ως έγκυρη, ωστόσο στην οικογένειά του αρνείτο να εκδώσει πράξη σύνταξης. “Ένα έτος έχει περάσει ήδη από τον θάνατο του Νικηταρά” γράφουν “και η οικογένειά του κατάντησε δεδομένο πως ζει πλέον από περιοδικές ελεημοσύνες…”¹⁹

Στις 9 Μαρτίου 1852 εισάγεται και πάλι στην Βουλή αίτημα για απονομή σύνταξης στην χήρα Νικηταρά. Το αρμόδιο υπουργείο απαντά πως η φρικτή σιτοδεία που μαστίζει τη χώρα και η πτώση της τιμής του σταφιδοκαρπού άδειασαν τα ταμεία. Συστήνει υπομονή αφού όλοι στερούνται τον άρτο και όχι μόνο η οικογένεια Νικηταρά.²⁰ Χήρες και ορφανά 40 περίπου αγωνιστών που δεν ήταν αρεστοί σε κρατικούς παράγοντες εμφανίζονται σε ελεεινή κατάσταση έξω από την Βουλή ζητώντας άρτο καθώς πεινάνε! ²¹

Το 1858 ήταν το έτος που αποφασίστηκε τελικώς να απονεμηθεί σύνταξη στην οικογένεια Νικηταρά! Στις 10 Απριλίου εκείνου του έτους ψηφίστηκε ομόφωνα από την Βουλή να χορηγηθεί ισόβια μηνιαία σύνταξη ύψους 200 δραχμών, κατώτερης μισθού νέου αξιωματικού. Ήταν η μικρότερη σύνταξη συγκριτικά με τις υπόλοιπες συντάξεις που απονεμήθηκαν με τον ίδιο νόμο σε χήρες και ορφανά πολλών ακόμα αγωνιστών της Επανάστασης, μικρότερης αξίας και βαθμού από εκείνον του Νικηταρά.²² Η Αγγελική πέθανε το 1862, λαμβάνοντας μόνο για τέσσερα έτη τη σύνταξη ενός από τους μεγαλύτερους στυλοβάτες της εθνικής μας ανεξαρτησίας. Από την οικογένεια Νικηταρά είχε πεθάνει ο Νικήτας, η Αγγελίνα και η 13χρονη κόρη Μαρία εν μέσω βασάνων. Ας δούμε τι απέγιναν τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.

Η ανακοίνωση του Βασιλιά Όθωνα για τον θάνατο του Νικηταρά

Η τύχη της κόρης Ρεγγίνας

Η Ρεγγίνα Σταματοπούλου ξέφυγε της μιζέριας λόγω γάμου. Παντρεύτηκε τον Εμμανουήλ Γιαννίτση γιο του Ψαριανού πλοιοκτήτη Γ. Γιαννίτση, ο οποίος δυστυχώς πέθανε ύστερα από λίγο καιρό. Η Ρεγγίνα ήταν γεννημένη στην Κεφαλλονιά το 1812, τότε που ο πατέρας της Νικηταράς υπηρετούσε υπό τις διαταγές του Θ. Κολοκοτρώνη. Από τα πρώτα χρόνια της ζωής της συναναστράφηκε με τους μεγάλους ήρωες του Αγώνα. Όταν αργότερα σημειώθηκε στο Ναύπλιο η απόπειρα δολοφονίας κατά του Οδυσσέως Ανδρούτσου,αυτός προσέφυγε στο σπίτι του Νικηταρά. Το βόλι που προοριζόταν για τον ίδιο χτύπησε το μωρό που κρατούσε στα χέρια του, που ήταν η Ρεγγίνα! Ευτυχώς σώθηκε. Όταν χρόνια αργότερα ο Ι. Καποδίστριας θέλησε να τιμήσει τον Γάλλο Στρατηγό Μαιζόν για την εκκαθάριση της Πελοποννήσου από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ, του προσέφερε στεφάνι ευχαριστίας, με την Ρεγγίνα να το επιδίδει. Στη ζωή της η Ρεγγίνα προσέφερε νοσηλευτικές υπηρεσίες σε αναξιοπαθούντες, ενώ ήταν ενεργό μέλος του Φιλολογικού Συλλόγου ΒΥΡΩΝ. Έζησε στο Ναύπλιο εκφωνώντας ομιλίες με θέμα πάντοτε την εποχή των αγωνιστών όπως τους γνώρισε.

Το 1887 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα στο σπίτι του δικηγόρου και βουλευτή Ηλία Ποταμιάνου που βρισκόταν έναντι του Ι.Ν. Αγίου Κωνσταντίνου. Πέθανε στις 19 Ιανουαρίου 1891 στο σπίτι του Ποταμιάνου και η κηδεία της έγινε στην Αγία Ειρήνη. Τον επικήδειο εκφώνησε ο Ιωάννης Μεσολωράς. Παρευρέθηκαν ο αδελφός της Ιωάννης Νικηταράς, η σύζυγός του Βασιλική και ο Ηλίας Ποταμιάνος για τον οποίο θα μιλήσουμε στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο και πώς η σχέση που είχε αναπτύξει με την Ρεγγίνα προκάλεσε μεγάλη πικρία στον αδελφό της Ιωάννη.²³

Το Μνημείο του Νικηταρά στην πόλη του Ναυπλίου

Η τύχη του γιου Ιωάννη

Ο Ιωάννης έλαβε το όνομα του αδελφού του Νικηταρά, που το 1816 σε ηλικία μόλις 11 ετών αποκεφαλίστηκε στη Μονεμβασία μαζί με τον πατέρα τους Σταματέλο. Ο Ιωάννης μεγάλωσε σε μια οικογένεια που ζούσε μόνιμα πικραμένη, στερημένη και προδομένη. Και μετά τον θάνατο του ήρωα κάποια όργανα των ξένων πρεσβειών βρήκαν την ευκαιρία να ασελγήσουν εξαπολύοντας αισχρή κοροϊδία ακόμα και στον γιο του. Γράφουν στις εφημερίδες “ο πατέρας επαξίως ονομάστηκε Τουρκοφάγος και ο γιος επαξίως ονομάστηκε τουρτοφάγος”.²⁴ Ο Ιωάννης χρησιμοποίησε και καθιέρωσε ως επώνυμό του το “Νικηταράς” και όχι το “Σταματελόπουλος” που ήταν του πατέρα του.

Όταν ο Ιωάννης ολοκλήρωσε τον κύκλο στοιχειώδους εκπαίδευσης εμφανίστηκε απρόοπτα ο Έλληνας Πρόξενος στην Τεργέστη, ο Άγγελος Γιανικέσης, παλαιός σύντροφος του Νικηταρά. Αλληλογραφώντας με την χήρα Αγγελική, της υποσχέθηκε πως το ελάχιστο που μπορούσε να πράξει – καθώς είχε υπηρετήσει στις διαταγές του στην πολιορκία της Τρίπολης-, θα ήταν να αναλάβει τα έξοδα σπουδών του γιου του Ιωάννη. Είχε την πρόθεση να στείλει το παιδί στην Ελβετία για στρατιωτική προπαρασκευή και στη συνέχεια στη φημισμένη σχολή Σαιν Σύρ της Γαλλίας. Η Αγγελική μόλις διάβασε την επιστολή ξέσπασε σε λυγμούς, καθώς επιτέλους κάποιος ενδιαφερόταν για την τύχη τους. Απάντησε με μια επιστολή προς τον Γιανικέση, αποκαλώντας τον ευεργέτη της οικογενείας της.²⁵

Πραγματικά ο Ιωάννης καθ’ όλη την διάρκεια των σπουδών του λάμβανε μηνιαίως 50 τάληρα από τον ευεργέτη του. Στη συνέχεια εντάχθηκε στο πεζικό. Το 1862 ο υπουργός στρατιωτικών προχώρησε στην απόλυση εκ του στρατεύματος του υπολοχαγού Ιωάννη Σταματελόπουλου με την αιτιολογία της κακής διαγωγής, καθώς είχε λάβει μέρος σε εξέγερση στο Ναύπλιο²⁶ Ο γιος του Νικηταρά σάπιζε επί 14 χρόνια στην αργία, παραμένοντας στον ίδιο βαθμό και μένοντας αδρανής στο Άργος τα πιο παραγωγικά χρόνια της ζωής του. Το 1874 κατέβηκε υποψήφιος βουλευτής στη Μεγαλόπολη, στο ίδιο δηλαδή μέρος όπου είχε εκλεγεί και ο πατέρας του.²⁷ Καίτοι ο λαός της Μεγαλόπολης τον στήριξε το αποτέλεσμα της κάλπης ήταν διαφορετικό! Διαπράχθηκε καλπονόθευση καθώς στην κάλπη του καταμετρήθηκαν 454 “ΝΑΙ” και 601 “ΟΧΙ” δηλαδή συνολικά βρέθηκαν 1055 ψήφοι, ενώ είχαν ψηφίσει 1221 ψηφοφόροι! Οι ψήφοι που είχαν αφαιρεθεί από την κάλπη του στέρησαν την εκλογή.²⁸ Ο Ιωάννης Νοταράς επέστρεψε στο στράτευμα όπου προήχθη στο βαθμό του Λοχαγού το 1878²⁹ και Ταγματάρχη το 1882 ³⁰. Το 1883 αιτήθηκε την αποστρατεία του πικραμένος για τη συμπεριφορά της διοίκησης προς το πρόσωπό του.

Στις 7 Μαρτίου 1892 ο απόστρατος Ταγματάρχης κατέθεσε αγωγή στο πρωτοδικείο Ναυπλίου κατά του Ηλία Ποταμιάνου αιτούμενος την περιουσία της αδελφής του Ρεγγίνας Γιαννίτση. Το ιστορικό είχε ως εξής. Ο πατέρας του Ποταμιάνου, Ευάγγελος, με καταγωγή από τα Επτάνησα (ή την Ιταλία) διορίστηκε αστυνόμος στο Ναύπλιο επί Καποδίστρια. Εκεί γνώρισε τον Νικηταρά και μέσω αυτής της γνωριμίας ο γιος του Ηλίας γνώρισε την κόρη του ήρωα την Ρεγγίνα που τότε ήταν χήρα. Ο Ηλίας Ποταμιάνος, κατά τον ισχυρισμό του Ιωάννη Νικηταρά, γνωρίζοντας την περιουσία που είχε αποκτήσει η Ρεγγίνα από την οικογένεια Γιαννίτση την προσέγγισε και άρχισε να την πολιορκεί συναισθηματικά. Την έπεισε να φιλοξενηθεί στο σπίτι του στην Αθήνα και να του κληροδοτήσει την περιουσία της μετά τον θάνατό της. Η Ρεγγίνα πραγματικά χρειάστηκε τον Απρίλιο του 1888 να μείνει στην Αθήνα και φιλοξενήθηκε αρχικά στην οικία του Πωπ. Ο Ηλίας Ποταμιάνος όμως την έπεισε να εγκατασταθεί στην δική του οικία. Έκτοτε άρχισε να κατηγορεί τον αδελφό της Ιωάννη πως επειδή μεγάλωσε στην φτώχεια περίμενε με αδημονία τον θάνατό της για να λάβει την περιουσία της. Η Ρεγγίνα έπεσε σε κατάθλιψη, σταμάτησε να εξέρχεται της οικίας και τελικά υπέγραψε τα έγγραφα που τις προσκόμισε ο Η. Ποταμιάνος.

Η στενοχώρια του Ιωάννη Νικηταρά που προκλήθηκε καθ’ όλη την διάρκεια του βίου του τον είχε κλονίσει. Το ζήτημα με την περιουσία της αδελφής του αποτελούσε τη χαριστική βολή. Ο μονογενής ήρωας του Νικηταρά τον Ιανουάριο του 1895 έπαθε αποπληξία και πέθανε ύστερα από μερικές ημέρες, την 19η Ιανουαρίου στο Άργος, στην ίδια πόλη άλλωστε κατοικούσε. Στην κηδεία του παρευρέθηκε και η αιτία της αποπληξίας του, ο Βουλευτής Ναυπλίου και διαχειριστής πλέον της περιουσίας της αείμνηστης Ρεγγίνας, ο Ηλίας Ποταμιάνος που κατέθεσε στέφανο στον τάφο του!…³¹

jean julien deltil 1827 Ο Καραϊσκάκης πληγωμένος

Η τύχη του υδρόμυλου

Ο υδρόμυλος αυτός είχε χρησιμοποιηθεί από τον Νικηταρά όταν είχε συνεργαστεί με τον Αρχιμανδρίτη και ιατρό Διονύσιο Πύρρο τον Θετταλό για την παραγωγή χαρτιού. Βρισκόταν στον μυχό του αργολικού κόλπου. Ήταν λιθόκτιστος σκεπασμένος με κεραμίδια, είχε τρεις θύρες, τρεις φεγγίτες και τρία δωμάτια. Κατασχέθηκε το 1864 λόγω δανείων από την Τράπεζα. Η οικογένεια Νικηταρά αδυνατούσε την αποπληρωμή του ποσού των 8.000 δραχμών κι έτσι ο υδρόμυλος βγήκε σε πλειστηριασμό αντί τιμήματος 5.000 δραχμών!³² Τίποτα απολύτως από ό,τι υπήρχε στο όνομα Νικηταρά δεν έμεινε όρθιο. Ακόμα και τα λιθάρια με τα οποία οικοδόμησε το ταμπούρι του ο μέγας Νικηταράς στα Δερβενάκια, διαλύθηκαν! Χρησιμοποιήθηκαν για την οικοδόμηση πανδοχείου καθώς ο ιδιοκτήτης του μέσα στη γενική κρατική διάθεση που επικρατούσε κατά του ήρωα και της οικογένειάς του βρήκε τρόπο και τα σήκωσε.³³ Ο καταταραγμένος Νικηταράς συνεχίζει να ζει μέσα σε κάθε απλοϊκό Έλληνα, που αγωνίζεται να επιβιώσει, να τιμά την πατρίδα του, να πιστεύει στον Θεό και να προσεύχεται, να αγωνιά μόνο για τα παιδιά του και όχι για την τσέπη του, να θλίβεται στο ξεπούλημα της πίστης του και της πατρίδας του. Ας είναι άγιο το χώμα που τον σκεπάζει.