του Στέφανου Μίλεση, Συγγραφέα, Προέδρου Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς
Τον Ιούνιο του 1916 πραγματοποιήθηκε στην Αγία Τριάδα Πειραιώς ένα μνημόσυνο για το πλήρωμα του φορτηγού ατμόπλοιου «Γεώργιος», που χάθηκε αύτανδρο μαζί με το πλήρωμά του. Θεωρείτο ένα από τα καλύτερα φορτηγά πλοία της εποχής, 4.500 τόνων και ποτέ δεν κανείς δεν έμαθε τις αιτίες της βύθισής του.
Οι οικογένειες των ναυτικών που ήταν ναυτολογημένοι σε αυτό περίμεναν για καιρό να πληροφορηθούν, έστω και το παραμικρό, για τα χαμένα δικά τους πρόσωπα. Στην αρχή τους παρηγορούσαν λέγοντας πως θα είχαν επιβιβαστεί σε βάρκες ή μπορεί το πλοίο να μην είχε βυθιστεί αφού ούτε συντρίμμια, ούτε καν ένα σωσίβιο δεν είχε βρεθεί. Το πλοίο είχε χαθεί χωρίς να αφήσει πίσω του ούτε ένα ίχνος!
Κανένα αντικείμενο που επέπλεε δεν ξεβράστηκε σε κάποια ακτή, κανένα σώμα δεν βρέθηκε, κάποια σπασμένη βάρκα ή κάποιο μικροαντικείμενο έστω που θα άφηνε τη μαρτυρία του. Μέχρι που το πήραν απόφαση οι οικογένειες πως οι δικοί τους είχαν χαθεί χωρίς να υπάρχει εξήγηση. Τριάντα ψυχές εξαφανίστηκαν σα να μην είχαν υπάρξει ποτέ. Άνοιξε η θάλασσα και τους κατάπιε. Αποφασίστηκε λοιπόν ένα μνημόσυνο στην Αγία Τριάδα στον Πειραιά. Γέμισε η εκκλησία με μαυροφορεμένες γυναίκες, πονεμένες μανάδες, απαρηγόρητες νεαρές κοπέλες που έβλεπαν τον αγαπητικό τους, το μνηστήρα τους, το σύζυγό τους να εξαφανίζεται για πάντα από τη ζωή τους.
Ποιος να πρωτοπαρηγορήσει ποιον; Μια εκκλησιά γεμάτη από τριάντα οικογένειες που πενθούσαν. Οι περισσότερες οικογένειες των χαμένων ναυτικών έμεναν στον Πειραιά ενώ άλλες είχαν φτάσει από διάφορα νησιά και έμεναν στα διάφορα ξενοδοχεία ολόγυρα της εκκλησίας. Κάθε οικογένεια αποτελούμενη από επτά, οκτώ άτομα και πάνω. Ντυμένοι στα μαύρα είχαν φτάσει να κλαίνε απαρηγόρητα κοντά στα 300 άτομα!
Αλλά και οι υπόλοιποι που είχαν πάει στην εκκλησία ήταν συντετριμμένοι επίσης. Κάθε οικογένεια στον Πειραιά τότε είχε κι από έναν ναυτικό στα πέλαγα. Ο χαμένος θα μπορούσε να ήταν δικό τους παιδί. Το πλοίο «Γεώργιος» έφερε το όνομα του πλοιοκτήτη που δραστηριοποιείτο στον Πειραιά, έχοντας η εταιρία την επωνυμία «Πειραϊκή Ατμοπλοΐα Γ. Δομεστίνη». Ακόμα και το σπίτι του πλοιοκτήτη βρισκόταν στον Πειραιά, στη συμβολή των οδών Σωκράτους και Σωτήρος Διός εντός του οποίου στεγάστηκε αργότερα για κάποια χρόνια το Λύκειο ΠΛΑΤΩΝ.
Κάποια στιγμή η λειτουργία τελείωσε και όλοι έβγαιναν από την εκκλησία πραγματικά ράκη. Τότε μπροστά από την Αγία Τριάδα είχε παραταχθεί η χορωδία του λαϊκού μαέστρου του Νικολάου Κόκκινου, η οποία μόλις είδε τους συγγενείς να εξέρχονται άρχισε το τραγούδι της
«Θάλασσα λεβεντοπνίχτρα, θάλασσα φαρμακερή!…».
Όλοι σώπασαν. Όλοι έμειναν εκεί πετρωμένοι ακίνητοι μέχρι το τραγούδι να τελειώσει. Ο Αθανάσιος Παπαναστασόπουλος (πεζογράφος γνωστός ως Θανάσης Π.) ξεδιπλώνοντας τις αναμνήσεις του, όπως τις περιέγραψε στο βιβλίο του «Γράμματα από τους ωκεανούς» (έκδοση περιοδικού «Ναυτικά Χρονικά», Πειραιεύς 1957), έγραψε για το περιστατικό «… άρχισε ένα νέο τραγούδι , όπου είχε συνθέσει ο μαέστρος ακριβώς για αυτό το θέμα…».
Και τότε ξέσπασε ένας ομαδικός θρήνος που απλώθηκε σε όλο τον Πειραιά.
«… το γλυκύτατο τραγούδι του Κόκκινου, γρήγορα έγινε το τραγούδι της εποχής, μπήκε στις λατέρνες, το τραγούδαγαν στις καντάδες με κιθάρες, το τραγούδαγαν στις γιορτές, στα πανηγύρια. Όχι μόνο στον Πειραιά και στην Αθήνα. Έφτασε ως το τελευταίο νησί, στο τελευταίο χωριό και ζει ακόμη ως τις μέρες μας για να μας θυμίζει το θαλασσινό το δράμα».
Παρότι από διάφορους ερευνητές έχει καταγραφεί πως το τραγούδι προϋπήρχε, φαίνεται πως το περιστατικό της Αγίας Τριάδας στάθηκε η κυριότερη αιτίδα διάδοσης καθώς ταυτίστηκε με τον πόνο των ναυτικών ύστερα από τον καταποντισμό του ατμόπλοιου.
«Θάλασσα Λεβεντοπνίχτρα
Θάλασσα φαρμακερή
συ που κάνεις το νησί μας
πάντα μαύρα να φορεί
Δεν εχόρτασες ακόμα
Θάλασσα τόσο καιρό
από τα κορμιά που τρώει
τ’ αλμυρό σου το νερό
θάλασσα τ’ αλμυρό σου το νερό
Τ’ αγριεμένο σου το κύμα
κι η θωριά σου η θολή
κάνουν δύστυχες μανάδες
τα καΐκια σαν πνιγεί
Παίρνεις από το νησί μας
ευτυχία και χαρά
και σκορπάς σε κάθε σπίτι
πόνους, θλίψη, συμφορά
Θάλασσα, πόνους, θλίψη, συμφορά»
Το πλοίο «Γεώργιος» (το συναντούμε και ως “Γεώργιος Δομεστίνης”) για σημαντικό χρονικό διάστημα θεωρείτο αγνοούμενο και η αγγλική ασφάλεια συντηρούσε την ελπίδα ότι σώθηκε. Το φορτηγό ατμόπλοιο απέπλευσε από τη Νέα Υόρκη και δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του.
Στις 8 Φεβρουαρίου του 1917, με τη συμπλήρωση ενός έτους από την απώλεια του ατμόπλοιου, άγνωστοι επιτέθηκαν στον ίδιο τον εφοπλιστή Γεώργιο Δομεστίνη, την ώρα που διερχόταν από τους κήπους της Τερψιθέας τραυματίζοντάς τον στο κεφάλι. Όταν αργότερα η αστυνομία συνέλαβε τους δράστες διαπιστώθηκε ότι επρόκειτο για συγγενείς του καταποντισμένου ατμόπλοιου. Είχαν κυκλοφορήσει φήμες για δήθεν υπερφόρτωση του πλοίου που όμως δεν μπορούσαν να ευσταθούν καθώς το πλοίο δεν θα λάμβανε άδεια απόπλου από τις αρχές των ΗΠΑ σε τέτοια περίπτωση.
Με διαταγή του Κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιώς (με ημερομηνία 25 Οκτωβρίου 1918) παραγγέλθηκε η διαγραφή του ατμόπλοιου ΓΕΩΡΓΙΟΣ (ΔΟΜΕΣΤΙΝΗΣ) με την αιτιολογία πως από 16 Φεβρουαρίου 1916 δεν γνώριζαν για την τύχη του. Όπως γράφει η παραγγελία του Λιμεναρχείου “Αναχώρησε από Νέα Υόρκη και τεκμαίρεται πως απωλέσθη αύτανδρον…..”
Ο Νικόλαος Κόκκινος (1861 – 1920) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της Αθηναϊκής Καντάδας έχοντας συνθέσει το τραγούδι στηριζόμενος στους στίχους του Κώστα Διγενάκη.
